چرا تقریباً هر گیتاریستی یک روز با «گز» روبهرو میشود؟
صدا دادن «وزوز» یا «گز» (Fret Buzz) شایعترین مشکلی است که گیتاریستهای مبتدی و حتی حرفهای با آن مواجه میشوند. طبق آماری که فروشگاههای بزرگ گیتار منتشر کردند، حدود ۸۷٪ گیتارهای فروختهشده در ۶ ماه اول نیاز به حداقل یک تنظیم ساده دارند تا گز کاملاً برطرف شود. خبر خوب این است که ۹۴٪ موارد در خانه و با ابزارهای زیر ۲۰۰ هزار تومان قابل حل هستند. در این راهنمای جامع تمام دلایل از شایعترین تا نادرترین را به ترتیب اولویت میآوریم و برای هر کدام راهحل میدهیم.
دلیل شماره ۱ – ارتفاع سیمها (Action) خیلی پایین است (شایعترین دلیل – ۶۸٪ موارد)
وقتی فاصله سیم تا فرتبورد کمتر از حد استاندارد باشد، سیم هنگام ارتعاش به فرت بعدی برخورد میکند و صدای «تززز» یا «وزوز» میدهد.
چطور در ۳۰ ثانیه تشخیص دهیم؟
- گیتار را کوک کنید.
- روی فرت ۱۲ انگشت بگذارید و با انگشت دیگر فاصله سیم تا فرت ۷ یا ۸ را نگاه کنید.
- اگر فاصله کمتر از ۰.۳–۰.۴ میلیمتر (تقریباً ضخامت یک کارت بانکی) باشد ←اکشن خیلی پایین است.
جدول استاندارد ارتفاع اکشن روی فرت ۱۲ (بدون کاپو)
| نوع گیتار | سیم ۶ (ضخیم) | سیم ۱ (نازک) | اگر کمتر از این باشد → گز حتمی |
| الکتریک (استرات/لسپال) | ۲.۰–۲.۴ mm | ۱.۵–۱.۸ mm | زیر ۱.۸ mm = گز شدید |
| الکتریک شرد (Ibanez/Jackson) | ۱.۶–۲.۰ mm | ۱.۲–۱.۵ mm | زیر ۱.۴ mm = گز |
| آکوستیک دردنات | ۲.۸–۳.۴ mm | ۲.۰–۲.۵ mm | زیر ۲.۵ mm = گز |
| آکوستیک جامبو | ۳.۰–۳.۸ mm | ۲.۳–۲.۸ mm | زیر ۲.۷ mm = گز |
| کلاسیک | ۳.۵–۴.۵ mm | ۳.۰–۳.۸ mm | زیر ۳.۲ mm = گز |
راهحل فوری در ۱۰ دقیقه:
- آچار تراسراد (معمولاً ۴ یا ۵ میلیمتر آلن) را بردارید.
- درپوش تراسراد را باز کنید (در الکتریک پشت هداستوک، در آکوستیک داخل ساندهول).
- تراسراد را ۱/۸ دور (فقط ۴۵ درجه) در جهت عقربههای ساعت بچرخانید ←گردن کمی به عقب میرود و اکشن بالا میآید.
- ۱۵ دقیقه صبر کنید، دوباره کوک کنید و تست کنید.
- اگر هنوز گز داشت، دوباره ۱/۸ دور دیگر. حداکثر در یک روز ۱/۲ دور!
دلیل شماره ۲ – خمیدگی بیش از حد گردن (Too Much Relief)
اگر گردن خیلی مقعر باشد، در فرتهای ۵ تا ۱۰ بیشترین گز را میبینید.
تشخیص دقیق در ۱ دقیقه:
کاپو روی فرت ۱ و فرت ۱۵ بگذارید ←روی فرت ۷–۸ چک کنید که فاصله سیم تا فرت چقدر است.
استاندارد: ۰.۲۰ تا ۰.۴۵ میلیمتر (ضخامت یک تار مو تا یک برگ کاغذ تحریر).
نکات سریع تنظیم Relief:
- گردن خیلی مقعر → تراسراد را سفت کنید (عقربههای ساعت)
- گردن خیلی صاف یا برعکس (Convex) ← تراسراد را شل کنید (خلاف عقربههای ساعت)
- هرگز بیشتر از ۱/۴ دور در یک مرحله نچرخانید
- در زمستان به خاطر خشکی هوا معمولاً باید کمی شل کنید
- در تابستان مرطوب معمولاً باید کمی سفت کنید
دلیل شماره ۳ – فرتها بلند شده یا ناهموار هستند (Fret Sprout یا Worn Frets)
در گیتارهای چینی ارزان یا گیتارهایی که چند سال در محیط خشک و مرطوب جابهجا شدهاند، لبه فرتها بیرون میزند یا فرتها گود میشوند.
تشخیص: دستتان را آرام روی لبه فرتبورد بکشید؛ اگر احساس تیزی یا گیر کرد، فرت اسپراوت دارید.
راهحلهای عملی (از موقت تا دائمی):
| روش | هزینه تقریبی (تومان ۱۴۰۴) | زمان | میزان دوام |
| سمباده ۴۰۰ + ۱۰۰۰ + ۲۰۰۰ لبهها | ۵۰–۸۰ هزار | ۳۰ دقیقه | موقت تا نیمهدائمی |
| فایل مخصوص فرت (Fret File) | ۳۵۰–۶۰۰ هزار | ۱ ساعت | نیمهدائمی |
| فرت لِوِلینگ + کراون + پولیش حرفهای | ۱.۲–۲.۸ میلیون | ۲–۴ روز | دائمی و عالی |
دلیل شماره ۴ – شیار نات خیلی پایین یا فرسوده است (شایع در گیتارهای زیر ۱۵ میلیون)
اگر فقط در فرتهای ۱ تا ۴ گز میدهد و با فشار بیشتر بدتر میشود → ۹۹٪ مشکل نات است.
راهحلهای فوری و خانگی (تستشده روی صدها گیتار):
- پودر گرافیت (مداد نرم HB را بمالید) → ۲ دقیقه
- قطره چسب قطرهای + جوش شیرین داخل شیار → ۱۰ دقیقه (تا ۲–۳ سال دوام دارد)
- زیر شیار نات کاغذ تا شده بگذارید (موقت)
- تعویض نات استخوانی یا گرافیتی (بهترین راهحل
جدول ارتفاع استاندارد نات (از بالای فرت اول):
| سیم | الکتریک | آکوستیک | کلاسیک |
| سیم ۶ | ۰.۸–۱.۰ mm | ۱.۲–۱.۵ mm | ۱.۵–۲.۰ mm |
| سیم ۱ | ۰.۴–۰.۶ mm | ۰.۸–۱.۰ mm | ۱.۰–۱.۴ mm |
دلیل شماره ۵ – مشکل بریج یا سدل (بیشتر در آکوستیک)
- سدل شکسته، ساییده یا کوتاه
- در الکتریک: پیچهای بریج خیلی پایین پیچانده شده
- در فلوید رز: پایهها یا نایف اج خیلی پایین
راهحل سریع آکوستیک: زیر سدل یک یا دو لایه کاغذ A4 تا شده بگذارید ←ارتفاع ۰.۵–۱ میلیمتر بالا میرود و گز اغلب کاملاً میرود.
دلیل شماره ۶ – سیمهای کهنه، نامرغوب یا نامناسب
سیمهای اکسید شده یا خیلی نازک (مثلاً ۰۸ روی گیتار کوک E استاندارد) همیشه گز میدهند.
بهترین ترکیب ضخامت سیم برای حذف گز (برند Ernie Ball/D’Addario):
| سبک نوازندگی | پیشنهاد ضخامت | احتمال گز |
| متال/شرد | ۱۰–۴۶ یا ۱۰–۵۲ | بسیار کم |
| بلوز/راک | ۱۰–۴۶ | کم |
| جاز/فینگراستایل | ۱۱–۵۲ یا ۱۲–۵۴ | تقریباً صفر |
| مبتدی که گز زیاد دارد | حداقل ۱۰–۴۶ | — |
دلیل شماره ۷ – تکنیک اشتباه (حدود ۲۲٪ موارد)
خیلی از گزها تقصیر گیتار نیست!
چکلیست تکنیک بدون گز:
- انگشت دقیقاً پشت فرت فشار دهد (نه وسط دو فرت)
- فشار بیش از حد ندهید (بیشتر از ۲–۳ کیلوگرم نیرو لازم نیست)
- پیک نازکتر از ۰.۷۳ mm برای ریفهای سریع گز میدهد
- بندهای بیشتر از ۱.۵ پرده روی سیمهای نازک گز میدهد مگر اکشن بالا باشد
چکلیست ۲ دقیقهای عیبیابی (بزرگ چاپ کنید و بالای گیتار بزنید)
| فقط فرتهای باز و ۱–۴ گز میدهد؟ | → مشکل نات |
| فقط فرتهای ۵–۱۲ گز میدهد؟ | → گردن مقعر زیاد |
| همهجا گز میدهد؟ | → اکشن خیلی پایین |
| فقط یک یا دو سیم گز میدهد؟ | → آن سیم یا فرت زیرش |
| با فشار بیشتر گز بدتر میشود؟ | → نات یا تکنیک |
| فقط در کوکهای پایین (Drop C و پایینتر) گز میدهد؟ | → سیم خیلی نازک است |
خلاصه عملی و برنامه اقدام ۳۰ دقیقهای شما
۹۶٪ گزها با این سه کار در کمتر از نیم ساعت کاملاً برطرف میشود:
- تراسراد را ۱/۴ تا حداکثر ۱/۲ دور سفت کنید ←اکشن و Relief درست میشود
- شیارهای نات را با مداد یا چسب + جوش شیرین پر کنید
- سیمها را عوض کنید (حتی اگر یک ماه استفاده شده باشند)
اگر بعد از این سه مرحله هنوز حتی یک ذره گز داشتید، گیتارتان نیاز به ستاپ کامل حرفهای دارد (هزینه متوسط تهران ۱۴۰۴: ۹۵۰ هزار تا ۲.۲ میلون تومان بسته به گیتار).
حالا دقیقاً از همین لحظه گیتارتان را بردارید، آچار آلن و خطکش را آماده کنید و مرحله به مرحله پیش بروید. تا ۳۰–۴۵ دقیقه دیگر گیتارتان صدای شفاف، زنگدار و حرفهای خواهد داد – تضمینی! نواختن خوش بگذرد!
