شما نت را باز میکنید، بالای صفحه با خط درشت نوشته: Moderato. ذهنتان بلافاصله چند سؤال پشت سر هم میپرسد: چقدر تند؟ چقدر کند؟ چرا اجرای یوتیوبِ پیانیست معروف با تمرین من زمین تا آسمان فرق دارد؟ چرا معلم میگوید «خیلی تند زدی» در حالی که من فکر میکردم دارم متوسط میزنم؟ چرا گاهی ۱۰۰ میزنم و گاهی ناخودآگاه میروم روی ۱۳۰؟ این دقیقاً همان مشکلی است که ۹۰ درصد نوازندگان در سالهای اول با آن درگیرند. خوشبختانه مدراتو یکی از قابلفهمترین و در عین حال یکی از پرکاربردترین نشانههای سرعت در کل تاریخ موسیقی است. در این راهنما قرار است برای همیشه این کلمه را از «مبهم» به «دقیقاً قابل اجرا» تبدیل کنیم؛ طوری که بعد از خواندن و انجام تمرینها دیگر هیچوقت در هیچ سازی (پیانو، گیتار، ویولن، فلوت، تار، سنتور…) گم نشوید.
مراحل یادگیری و اجرای کامل مدراتو
ابتدا یک حقیقت مهم را قبول کنید: مدراتو یعنی «سرعت پیادهروی عادی و راحت یک آدم بزرگسال در پارک بدون عجله و بدون تنبلی». اگر همین الان بلند شوید و ۲۰ قدم عادی بردارید، تقریباً هر قدم شما یک ضربه در ثانیه است؛ یعنی حدود ۱۰۸ تا ۱۲۰ قدم در دقیقه. این دقیقاً همان محدودهٔ استاندارد مدراتو در ۲۰۰ سال اخیر موسیقی کلاسیک است. آهنگسازان دورهٔ کلاسیک و رمانتیک وقتی مینوشتند Moderato، دقیقاً همین حس را میخواستند.
حالا گوشی یا مترونوم فیزیکی را بردارید و عدد ۱۱۰ را تنظیم کنید. چرا ۱۱۰؟ چون تقریباً وسط محدوده است و در ۸۵ درصد قطعات کلاسیک و فیلم که نوشته Moderato، دقیقاً بین ۱۰۸ تا ۱۱۲ مینشینند. صدا را روی صدای چوب (wood block) یا تیک ساده بگذارید؛ صدای خیلی بلند یا بم حواستان را پرت میکند.
یک قطعهٔ کاملاً مشخص و معروف که بالای آن نوشته Moderato انتخاب کنید. چند پیشنهاد عالی که سرعتشان تقریباً ثابت و استاندارد است:
- پیانو: بتهوون – Für Elise (قسمت میانی بعد از بخش معروف)، باخ – منوی در سل ماژور، یان تیرسن – Comptine d’un autre été (از آمیلی)
- گیتار کلاسیک: فرانسیسکو تارگا – Lágrima، بازی ناشناس – Romance Anónimo (قسمت میانی)
- ویولن: باخ – کنسرتو برای دو ویولن (موومان دوم)، ماسنه – Meditation از اپرای Thaïs
- فلوت یا ساز بادی: موتسارت -آندانته در دو ماژور K.315 این قطعات را انتخاب کنید چون سرعتشان در تمام اجراهای معروف بین ۱۰۶ تا ۱۱۴ است؛ یعنی دقیقاً قلب مدراتو.
دستتان را روی ساز بگذارید، مترونوم را روشن کنید و فقط یک نت یا یک آکورد را با هر تیک بزنید؛ یعنی چهار بار در هر میزان اگر چهارچهارم است. چشمهایتان را ببندید و فقط گوش دهید. بدنتان را شل کنید و اجازه دهید دست و انگشتان با ریتم مترونوم «نفس بکشند». این مرحله را دقیقاً ۲ دقیقه انجام دهید؛ نه کمتر. هدف این است که گوش داخلی (inner ear) شما این سرعت را به عنوان «متعادل» ثبت کند.
وقتی احساس کردید بدنتان هماهنگ شد، شروع کنید جملههای کامل را بنوازید؛ اما هنوز مترونوم روشن است. هر وقت حس کردید دارید جلو میافتید یا عقب میمانید، فوراً دست را بردارید، ۵ ثانیه صبر کنید، دوباره از اول جمله شروع کنید. این کار را آنقدر تکرار کنید تا یک دور کامل بدون توقف و بدون انحراف بزرگ بزنید. معمولاً ۵ تا ۸ بار کافی است.
حالا مترونوم را خاموش کنید و همان قطعه را از اول تا آخر با «حافظهٔ بدنی» که تازه ساختید بنوازید. همزمان با پای راست یا چپ آرام روی زمین ضربه بزنید؛ دقیقاً مثل وقتی راه میروید. اگر احساس کردید سرعتتان نامحسوس بالا یا پایین رفت، دوباره مترونوم را روشن کنید و فقط ۳۰ ثانیه چک کنید؛ نه بیشتر. هدف این مرحله این است که سرعت از «ابزار خارجی» به «احساس درونی» منتقل شود.
برای تست نهایی، قطعه را با گوشی ضبط کنید (حتی با کیفیت پایین). سپس یک اجرای معروف از همان قطعه را باز کنید (پیشنهاد: یوتیوب + اسم قطعه + اسم نوازندهٔ معروف). هر دو فایل را همزمان استارت کنید. اگر تا آخر قطعه تفاوتتان کمتر از ۴–۵ ثانیه بود، تبریک میگویم؛ شما حالا مدراتو را دقیقاً مثل حرفهایها اجرا میکنید. اگر بیشتر از ۸ ثانیه اختلاف داشت، دوباره به مرحلهٔ ۱۱۰ مترونوم برگردید و یک دور دیگر تکرار کنید.
حالا بیایید کمی دقیقتر و حرفهایتر شویم. در نتهای مدرن گاهی مینویسند Moderato ♩=۱۱۲ یا Moderato ♩=۱۰۴. این یعنی آهنگساز سرعت دقیق را مشخص کرده و شما باید دقیقاً همان را بزنید. اگر عدد نوشته نشده بود، شما حق دارید بین ۱۰۲ تا ۱۲۴ جابهجا شوید؛ اما قانون طلایی این است:
- اگر قطعه شاد، رقصگونه یا سبک کلاسیک است ←۱۱۲–۱۲۰
- اگر غمگین، تأکمیلی یا رمانتیک است ←۱۰۲–۱۱۰
- اگر خیلی سنگین و دراماتیک است (مثل برخی والسهای شوپن) ←۹۸–۱۰۶ این انتخاب شما را از یک نوازندهٔ معمولی به یک «موسیقیدان» تبدیل میکند.
اگر با گیتار کلاسیک مینوازید، یادتان باشد که ریتمهای تریوله یا آرپژهای پیچیده باعث میشوند سرعت ظاهری کمتر به نظر برسد؛ پس گاهی مجبورید ۹۵–۱۰۵ بزنید تا حس «مدراتو» درست بماند. در پیانو اگر پدال زیاد استفاده میکنید، کمی کندتر (۱۰۴–۱۰۸) شیرینتر مینشیند. در ویولن یا سازهای زهی، ویبراتو و دینامیک تأثیر زیادی روی حس سرعت دارد؛ پس اگر ویبراتو زیاد است، ۱۱۰–۱۱۴ بهتر جواب میدهد.
یک تمرین روزانهٔ فوقالعاده قدرتمند که فقط ۳ دقیقه طول میکشد: هر روز صبح مترونوم را روی ۱۱۰ بگذارید، یک میزان چهارضربی ساده (چهار تا سیاه) را روی هر سازی بزنید و همزمان با پای راست تیک بزنید و با دست چپ انگشتان را روی میز ضربه بزنید. این کار باعث میشود بعد از ۱۰–۱۴ روز بدن شما به طور خودکار این سرعت را به عنوان «سرعت طبیعی» تشخیص دهد؛ درست مثل ضربان قلب.
خطاهای بسیار رایج و راه جلوگیری قطعی
- خطای شماره یک: فکر کردن «متوسط یعنی ۱۲۰–۱۳۰». خیر! ۱۲۰ سقف مدراتو است و ۱۳۰ دیگر Allegretto یا Allegro میشود. راه جلوگیری: همیشه با ۱۰۸ شروع کنید.
- خطای شماره دو: هر روز سرعت متفاوتی زدن چون «حالم فرق دارد». راه جلوگیری: قبل از هر تمرین، ۱۵ ثانیه با مترونوم ۱۱۰ هماهنگ شوید.
- خطای شماره سه: فقط به مترونوم وابسته شدن و خشک و مکانیکی زدن. راه جلوگیری: بعد از دو هفته، مترونوم را فقط هفتهای یک بار برای چک کردن روشن کنید.
- خطای شماره چهار: در کنسرت یا امتحان ناگهان تند زدن چون استرس دارید. راه جلوگیری: همیشه در تمرین آخر، با صدای بلند و در حضور یک نفر دیگر بزنید تا بدن به استرس عادت کند.
- خطای شماره پنج: فکر کردن «مدراتو در همه دورهها یکسان است». خیر! مدراتو در بتهوون ۱۱۲–۱۲۰، در شوپن ۱۰۴–۱۱۰، در موسیقی فیلم مدرن گاهی ۹۵–۱۰۰ است.
منابع پیشنهادی
اپلیکیشنهای مترونوم حرفهای و رایگان
۱. Soundbrenner (بهترین برای صدا و ویبره):
۲. TempoPerfect Metronome:
۳. وبسایت: metronomeonline.com (بدون نیاز به نصب):
- لینک مستقیم: https://www.metronomeonline.com/
- جایگزین عالی: https://www.musicca.com/metronome
قطعههای تمرینی با مدراتو کاملاً مشخص و استاندارد
پیانو:
- بتهوون – Sonatina in G major (موومان دوم):
- نت رایگان (PDF)
- از IMSLP(Beethoven,_Ludwig_van)
- MuseScore
- کلمنتی – Sonatina Op.36 No.1 (موومان دوم):
- نت رایگان(PDF)
- از IMSLP(Clementi,_Muzio)
- MuseScore
گیتار:
- تارگا – Adelita:
- کارکاسی – مطالعه ساده شماره ۲ :
ویولن:
- سوزوکی کتاب ۲ – قطعات شماره ۴ و ۵:
- موتسارت – منوئتها از کتاب کلاسیک:
- Minuet in G major PDF
- از IMSLP (Minuet in F major)
- 8notes
اگر برای نتها به TAB هم نیاز دارید، IMSLP و MuseScore عالیاند (ثبتنام رایگان). شروع کنید با یک مترونوم و یک قطعه ساده – مثلاً Sonatina بتهوون با Rousseau در یوتیوب. اگر سؤال بیشتری داشتید، بگید!
حالا دیگر هیچ نت و هیچ معلمی نمیتواند شما را با کلمهٔ «مدراتو» گیج کند. مترونوم را روی ۱۱۰ بگذارید، یکی از قطعات بالا را باز کنید و همین امشب اولین اجرای «کاملاً درست» خودتان را ضبط کنید. بعد از یک هفته خواهید دید که حتی بدون مترونوم، انگشتانتان خودبهخود سرعت درست را پیدا میکنند. موفق باشید!
