گیتار بیس یکی از مهم‌ترین سازهای گروه موسیقی است که وظیفه اجرای صداهای بم، تقویت ریتم و ایجاد ارتباط میان سازهای کوبه‌ای و ملودی را بر عهده دارد. ظاهر آن شبیه گیتار الکتریک است، اما سیم‌های ضخیم‌تر، دسته بلندتر، کوک متفاوت و صدای بم‌تری دارد.
بیشتر گیتارهای بیس چهار سیم دارند و از سیم بم به زیر با نت‌های می، لا، ر، سل کوک می‌شوند. گیتار بیس معمولاً یک اکتاو پایین‌تر از محدوده صوتی گیتار الکتریک اجرا می‌شود. به همین دلیل، صدای آن در موسیقی بیشتر به شکل لرزش عمیق، ضربه‌ای منظم و خط ملودیک بم شنیده می‌شود.
اگر بخواهیم خیلی کوتاه پاسخ دهیم، گیتار بیس سازی برای ساختن پایه موسیقی است؛ سازی که باعث می‌شود ریتم آهنگ محکم‌تر، کامل‌تر و قابل‌لمس‌تر شنیده شود.
مطلب پرطرفدار سایت: گیتار چند آکورد دارد؟ معرفی آکوردهای گیتار
گیتار بیس چه کاربردی دارد؟
در یک گروه موسیقی، درامز معمولاً ضرب را مشخص می‌کند و گیتار بیس این ضرب را با نت‌های موسیقایی ترکیب می‌کند. نتیجه این همکاری، همان حسی است که باعث می‌شود شنونده با ریتم آهنگ همراه شود یا با شنیدن موسیقی احساس کند صدا عمق و قدرت بیشتری دارد.
گیتار بیس همیشه فقط یک ساز همراه نیست. در بسیاری از سبک‌ها، نوازنده بیس خط‌های ملودیک و تکنیکی اجرا می‌کند و حتی ممکن است نقش اصلی در بخش‌هایی از آهنگ داشته باشد. در سبک‌هایی مانند فانک، جَز، راک، متال، پاپ و موسیقی الکترونیک، بیس می‌تواند شخصیت کاملاً متفاوتی پیدا کند.
وظایف اصلی گیتار بیس عبارت‌اند از:
- تقویت ضرب و هماهنگ شدن با کیک درام
- مشخص کردن پایه هارمونیک آهنگ
- ایجاد حرکت میان آکوردها
- پر کردن بخش فرکانس‌های پایین
- ایجاد حس قدرت، عمق و کشش در موسیقی
- اجرای ریف‌ها و ملودی‌های مستقل
در تنظیم حرفه‌ای، اگر صدای بیس حذف شود، ممکن است آهنگ همچنان قابل شنیدن باشد؛ اما معمولاً عمق، وزن و هیجان خود را از دست می‌دهد.
تفاوت گیتار بیس و گیتار الکتریک چیست؟
گیتار بیس و گیتار الکتریک از نظر ظاهر و ساختمان کلی به یکدیگر شباهت دارند، اما برای دو نقش متفاوت طراحی شده‌اند.
| ویژگی | گیتار بیس | گیتار الکتریک |
| نقش اصلی | ریتم، هارمونی و فرکانس‌های بم | ملودی، آکورد و تکنوازی |
| تعداد سیم رایج | چهار سیم | شش سیم |
| کوک رایج | می، لا، ر، سل | می، لا، ر، سل، سی، می |
| ضخامت سیم‌ها | ضخیم‌تر | نازک‌تر |
| طول دسته | معمولاً بلندتر | کوتاه‌تر |
| محدوده صدا | بم و عمیق | میانی و زیرتر |
| تکنیک‌های رایج | فینگر، پیک، اسلپ و پالم میوت | بند، ویبره، لگاتو، سوییپ و آکورد |
| آمپلی‌فایر | آمپ مخصوص بیس | آمپ مخصوص گیتار الکتریک |
| جایگاه در گروه | اتصال ریتم و هارمونی | اجرای ملودی، ریف و آکورد |
گیتار الکتریک معمولاً شش سیم دارد و برای اجرای آکورد، ملودی و تکنوازی مناسب‌تر است. در مقابل، گیتار بیس سیم‌های کمتر اما ضخیم‌تری دارد و وظیفه آن تولید صداهای پایین‌تر است.
از نظر نوازندگی نیز این دو ساز تفاوت دارند. در گیتار الکتریک، نوازنده ممکن است چند سیم را هم‌زمان به صدا درآورد و آکورد اجرا کند. در گیتار بیس، معمولاً نت‌ها یکی‌یکی نواخته می‌شوند و کنترل زمان‌بندی، کشش نت و قطع کردن صدا اهمیت زیادی دارد.
بعضی افراد تصور می‌کنند چون گیتار بیس معمولاً چهار سیم دارد، یادگیری آن آسان‌تر از گیتار الکتریک است. این تصور کاملاً درست نیست. ممکن است تعداد سیم‌ها کمتر باشد، اما نوازنده بیس باید ریتم بسیار دقیقی داشته باشد، نت‌های اضافی را کنترل کند و با نوازنده درامز هماهنگ بماند.
صدای گیتار بیس چگونه است؟
صدای گیتار بیس معمولاً بم، گرم، عمیق و دارای لرزش محسوس است. وقتی بیس به‌درستی در میکس قرار بگیرد، شاید همیشه به‌صورت واضح متوجه نت‌های آن نشوید، اما حضورش را در وزن و قدرت آهنگ احساس می‌کنید.
صدای بیس به چند عامل مهم بستگی دارد:
نوع پیکاپ
پیکاپ وسیله‌ای است که لرزش سیم‌ها را به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌کند. پیکاپ‌های مختلف می‌توانند صدای بیس را گرم، شفاف، خشن یا پرقدرت کنند.
گیتارهای بیس مدل Precision معمولاً صدایی پر، متمرکز و قدرتمند دارند. مدل‌های Jazz Bass به دلیل داشتن دو پیکاپ، امکان تولید صدای روشن‌تر و متنوع‌تر را فراهم می‌کنند. بیس‌های مدرن مجهز به پیکاپ‌های هامباکر نیز معمولاً صدایی قوی و مناسب سبک‌های راک و متال دارند.
روش نواختن
نوازنده می‌تواند سیم‌ها را با انگشت، پیک یا تکنیک اسلپ بنوازد.
در نوازندگی با انگشت، صدا معمولاً نرم‌تر، طبیعی‌تر و گرم‌تر است. این روش در پاپ، جَز، بلوز و بسیاری از سبک‌های موسیقی رایج کاربرد دارد.
در نوازندگی با پیک، ضربه سیم‌ها واضح‌تر و تهاجمی‌تر شنیده می‌شود. این روش برای سبک‌های راک، پانک و متال بسیار مناسب است.
در تکنیک اسلپ، نوازنده با شست به سیم ضربه می‌زند و با کشیدن سیم‌ها صدایی کوبه‌ای و پرانرژی ایجاد می‌کند. صدای اسلپ در فانک و سبک‌های مدرن بسیار شناخته‌شده است.
این صددرصد به کارت میاد: 8 ریتم و تمرین دست راست گیتار برای مبتدی‌ها
آمپلی‌فایر و تنظیم صدا
حتی بهترین گیتار بیس هم بدون آمپلی‌فایر مناسب نمی‌تواند صدای واقعی خود را نشان دهد. کنترل‌های باس، میدرنج و تربل روی آمپ می‌توانند صدای ساز را عمیق‌تر، روشن‌تر یا تهاجمی‌تر کنند.
برای شنیدن یک نمونه کوتاه از صدای گیتار بیس، می‌توانید این نمونه صوتی کوتاه گیتار بیس را پخش کنید.
هنگام گوش دادن به صدای بیس، به سه نکته توجه کنید: نخست، لرزش بم صدا؛ دوم، وضوح ضربه انگشت یا پیک به سیم؛ و سوم، میزان کشش و ماندگاری هر نت. اسپیکرهای کوچک تلفن همراه معمولاً فرکانس‌های بسیار بم را به‌خوبی پخش نمی‌کنند، بنابراین برای شنیدن دقیق‌تر بهتر است از هدفون یا اسپیکر مناسب استفاده شود.
انواع گیتار بیس
گیتارهای بیس را می‌توان بر اساس تعداد سیم، نوع دسته، پیکاپ و ساختار بدنه دسته‌بندی کرد.
گیتار بیس چهار سیم
چهارسیم رایج‌ترین نوع گیتار بیس است و برای بیشتر افراد، انتخاب مناسبی برای شروع محسوب می‌شود. کوک استاندارد آن از بم به زیر شامل می، لا، ر و سل است.
این مدل برای اجرای پاپ، راک، بلوز، جَز و بسیاری از قطعات آموزشی کاملاً کافی است. دسته آن نیز در مقایسه با مدل‌های پنج‌سیم یا شش‌سیم خلوت‌تر است و یادگیری نت‌ها را ساده‌تر می‌کند.
گیتار بیس پنج سیم
گیتار بیس پنج‌سیم معمولاً یک سیم بم‌تر از مدل چهار سیم دارد. کوک رایج آن سی، می، لا، ر و سل است. سیم سی بم به نوازنده اجازه می‌دهد نت‌های پایین‌تر را بدون تغییر کوک اجرا کند.
این مدل در سبک‌های متال، راک مدرن، موسیقی پاپ و تنظیم‌های حرفه‌ای کاربرد زیادی دارد. البته دسته عریض‌تر و وزن بیشتر آن ممکن است برای نوازنده تازه‌کار کمی دشوار باشد.
گیتار بیس شش سیم
مدل‌های شش‌سیم علاوه بر سیم بم اضافه، یک سیم زیرتر نیز دارند. این سازها دامنه صوتی گسترده‌تری ارائه می‌کنند و بیشتر برای نوازندگان حرفه‌ای، موسیقی جَز، فیوژن و تکنوازی استفاده می‌شوند.
گیتار بیس فرت‌دار و بدون فرت
در مدل فرت‌دار، روی دسته خطوط فلزی مشخصی وجود دارد که محل نت‌ها را نشان می‌دهند. این مدل برای شروع یادگیری مناسب‌تر است و کوک‌گیری نت‌ها در آن آسان‌تر انجام می‌شود.
در گیتار بیس بدون فرت یا فرت‌لس، خبری از فرت‌های فلزی نیست. نوازنده باید محل دقیق نت‌ها را با گوش و حافظه عضلانی پیدا کند. صدای این ساز نرم‌تر، پیوسته‌تر و شبیه برخی سازهای زهی شرقی است، اما کنترل آن به تمرین بیشتری نیاز دارد.
گیتار بیس اکتیو و پسیو
در بیس پسیو، پیکاپ‌ها بدون مدار تقویت‌کننده داخلی کار می‌کنند. صدای آن‌ها معمولاً ساده، طبیعی و قابل پیش‌بینی است.
در مدل اکتیو، مدار داخلی و باتری وجود دارد. این مدار به نوازنده اجازه می‌دهد صدا را با جزئیات بیشتری تنظیم کند و خروجی قوی‌تری داشته باشد. بیس‌های اکتیو در اجراهای مدرن و سبک‌های سنگین محبوب هستند، اما باید وضعیت باتری آن‌ها مرتب بررسی شود.
مدل‌های معروف گیتار بیس
Precision Bass
مدل Precision یکی از شناخته‌شده‌ترین طراحی‌ها در دنیای بیس است. صدای آن پر، محکم و متمرکز است و در راک، پاپ و بلوز عملکرد بسیار خوبی دارد. اگر به صدای کلاسیک و قدرتمند علاقه دارید، بیس‌های نزدیک به طراحی Precision انتخاب مناسبی هستند.
Jazz Bass
مدل Jazz معمولاً دو پیکاپ دارد و صدایی شفاف‌تر و انعطاف‌پذیرتر تولید می‌کند. نوازنده می‌تواند با ترکیب پیکاپ‌ها به صداهای مختلف برسد. این مدل برای افرادی مناسب است که می‌خواهند در چند سبک موسیقی فعالیت کنند.
مدل‌های PJ
گیتارهای بیس PJ ترکیبی از پیکاپ Precision و Jazz هستند. این ساختار باعث می‌شود ساز هم صدای پر و قدرتمند داشته باشد و هم امکان تنظیم صدای روشن‌تر و متنوع‌تر را فراهم کند. برای شروع، مدل‌های PJ به دلیل انعطاف‌پذیری انتخاب کاربردی‌ای هستند.
مدل‌های هامباکر و مدرن
این مدل‌ها معمولاً صدای قوی، خروجی بالا و ظاهر مدرن دارند. برای راک، متال و موسیقی‌های پرحجم مناسب‌اند. بعضی از آن‌ها به مدار اکتیو و اکولایزر داخلی مجهز هستند.
قیمت گیتار بیس در ایران
قیمت گیتار بیس به برند، کشور سازنده، نوع چوب، کیفیت پیکاپ، اکتیو یا پسیو بودن، تعداد سیم‌ها و وضعیت واردات بستگی دارد. نوسان ارز و محدود بودن بعضی مدل‌ها نیز باعث می‌شود قیمت یک ساز در فروشگاه‌های مختلف یکسان نباشد.
در زمان بررسی، نمونه‌هایی از گیتارهای بیس موجود در فروشگاه‌های تخصصی، از حدود ۲۵٫۵ میلیون تومان تا نزدیک ۲۹۰ میلیون تومان قیمت داشتند. مدل‌های اقتصادی یا تخفیف‌خورده ممکن است ارزان‌تر باشند و مدل‌های حرفه‌ای، پنج‌سیم و شش‌سیم قیمت بالاتری داشته باشند.
برای مشاهده مدل‌های موجود می‌توانید به صفحه گیتار بیس در سازکالا و صفحه گیتار بیس در سازفروش مراجعه کنید.
| مدل یا رده ساز | قیمت تقریبی |
| بیس‌های اقتصادی چهار سیم | حدود ۲۵ تا ۶۵ میلیون تومان |
| Yamaha TRBX304 | حدود ۳۲ میلیون تومان |
| Ibanez SR305E پنج‌سیم | حدود ۲۵٫۵ میلیون تومان |
| Squier Debut Bass | حدود ۴۹ میلیون تومان |
| Cort GB64JJ | حدود ۵۶٫۷ میلیون تومان |
| Ibanez GSR200 | حدود ۹۰ میلیون تومان |
| Squier Affinity Jazz Bass | حدود ۱۲۳ میلیون تومان |
| ESP LTD B-204 | حدود ۱۶۷ میلیون تومان |
| G&L Tribute L2500 | حدود ۲۲۰ میلیون تومان |
| Ibanez SR1300 | حدود ۲۹۰ میلیون تومان |
این اعداد ثابت نیستند و ممکن است با تغییر موجودی، نرخ ارز، گارانتی، واردکننده و شرایط فروش تغییر کنند. هنگام مقایسه، فقط قیمت خود ساز را در نظر نگیرید؛ هزینه آمپلی‌فایر، کابل، بند، تیونر، کیف و احتمالاً تعویض سیم نیز باید در بودجه شما قرار بگیرد.
برای گیتار بیس چه تجهیزاتی لازم است؟
مهم‌ترین وسیله پس از خود ساز، آمپلی‌فایر مخصوص گیتار بیس است. آمپ گیتار الکتریک برای فرکانس‌های میانی و زیر طراحی شده و در برابر فرکانس‌های بم بیس انتخاب مناسبی نیست. استفاده مداوم از بیس با آمپ گیتار ممکن است به بلندگو فشار وارد کند و صدای مطلوبی نیز ایجاد نکند.
برای شروع معمولاً این وسایل کافی هستند:
- گیتار بیس چهار سیم
- آمپلی‌فایر مخصوص بیس
- کابل ساز
- تیونر یا تیونر کلیپسی
- بند گیتار
- کیف یا کاور
- مجموعه سیم یدکی
- هدفون یا رابط مناسب برای تمرین بی‌صدا
اگر در آپارتمان زندگی می‌کنید، آمپ کوچک مخصوص بیس یا کارت صدا با نرم‌افزار شبیه‌ساز آمپ می‌تواند گزینه مناسبی باشد. برای تمرین با هدفون نیز باید از وسیله‌ای استفاده کنید که ورودی بیس داشته باشد.
آیا گیتار بیس برای شروع مناسب است؟
بله. اگر به ریتم، صدای بم، اجرای گروهی و ساختن خط‌های موسیقایی علاقه دارید، گیتار بیس می‌تواند انتخاب بسیار خوبی باشد. برای شروع لازم نیست گران‌ترین ساز را بخرید. مهم‌تر از قیمت، راحتی دسته، سلامت فرت‌ها، کیفیت کوک و مناسب بودن وزن ساز است.
برای بیشتر هنرجویان، بیس چهار سیم فرت‌دار انتخاب منطقی‌تری است. مدل‌های پسیو یا PJ نیز معمولاً کنترل ساده‌تری دارند و برای یادگیری اصول پایه مناسب‌اند.
در زمان خرید ساز اول، به این موارد توجه کنید:
- دسته ساز بیش از حد تاب نداشته باشد.
- فرت‌ها تیز، بیرون‌زده یا آسیب‌دیده نباشند.
- سیم‌ها در بیشتر نقاط دسته صدای گز یا وزوز شدید ایجاد نکنند.
- پیچ‌های کوک نرم و دقیق کار کنند.
- پیکاپ‌ها هنگام جابه‌جایی صدا نویز غیرعادی نداشته باشند.
- بدنه بیش از حد سنگین نباشد.
- ساز هنگام نشستن و ایستادن راحت روی بدن قرار بگیرد.
- فاصله سیم‌ها از دسته قابل تنظیم باشد.
- صدای هر چهار سیم حجم و شفافیت مناسبی داشته باشد.
اگر قصد دارید در آینده موسیقی متال، پراگرسیو یا تنظیم‌های مدرن اجرا کنید، مدل پنج‌سیم می‌تواند انتخاب آینده‌نگرانه‌ای باشد؛ اما برای یادگیری پایه، چهار سیم معمولاً مسیر ساده‌تری فراهم می‌کند.
آیا گیتار بیس بهتر است یا گیتار الکتریک؟
هیچ‌کدام به‌طور مطلق بهتر نیستند. انتخاب به علاقه و نقش مورد نظر شما در موسیقی بستگی دارد.
اگر از اجرای ملودی، آکورد، سولو و افکت‌های گوناگون لذت می‌برید، گیتار الکتریک احتمالاً مناسب‌تر است. اگر دوست دارید ضرب آهنگ را تقویت کنید، با درامز هماهنگ شوید و صدایی بم و عمیق بسازید، گیتار بیس انتخاب بهتری خواهد بود.
همچنین باید به صدای مورد علاقه خود توجه کنید. صدای گیتار الکتریک معمولاً در بخش میانی و زیر موسیقی برجسته‌تر است، در حالی که صدای بیس بیشتر در عمق آهنگ حضور دارد. بیس ممکن است کمتر خودنمایی کند، اما نقش آن در احساس کلی قطعه بسیار مهم است.
پرسش‌های متداول
آیا گیتار بیس همان گیتار الکتریک است؟
خیر. هر دو ساز خانواده‌ای مشابه دارند، اما گیتار بیس سیم‌های ضخیم‌تر، کوک پایین‌تر، دسته بلندتر و نقش متفاوتی در موسیقی دارد.
آیا می‌توان گیتار بیس را بدون آمپ نواخت؟
ساز بدون آمپ نیز صدای بسیار آرامی دارد، اما صدای واقعی آن زمانی شنیده می‌شود که به آمپلی‌فایر مخصوص بیس متصل شود.
آیا برای گیتار بیس باید حتماً از پیک استفاده کرد؟
خیر. بسیاری از نوازندگان با انگشت ساز می‌نوازند. پیک صدای واضح‌تر و تهاجمی‌تری ایجاد می‌کند، اما انتخاب روش نوازندگی به سبک موسیقی و سلیقه شما بستگی دارد.
گیتار بیس چهار سیم بهتر است یا پنج سیم؟
برای شروع، چهار سیم معمولاً انتخاب ساده‌تر و اقتصادی‌تری است. پنج سیم زمانی ارزش بیشتری دارد که به نت‌های بم‌تر یا سبک‌های موسیقی خاص نیاز داشته باشید.
قیمت یک گیتار بیس مناسب برای شروع چقدر است؟
در بازار ایران، بسته به برند و شرایط فروش، مدل‌های مناسب شروع ممکن است از حدود ۲۵ تا ۶۵ میلیون تومان قیمت داشته باشند. آمپلی‌فایر و لوازم جانبی باید جداگانه محاسبه شوند.
جمع‌بندی
گیتار بیس سازی برای تولید صداهای بم، تقویت ریتم و ساختن پایه هارمونیک موسیقی است. تفاوت اصلی آن با گیتار الکتریک در تعداد و ضخامت سیم‌ها، محدوده صوتی، روش نوازندگی و نقش آن در گروه دیده می‌شود.
صدای گیتار بیس می‌تواند گرم و نرم، شفاف و روشن یا خشن و کوبه‌ای باشد. نوع پیکاپ، روش نواختن، آمپلی‌فایر و تنظیم اکولایزر همگی روی صدای نهایی اثر می‌گذارند.
اگر تازه می‌خواهید شروع کنید، یک گیتار بیس چهار سیم فرت‌دار با دسته راحت، کوک پایدار و پیکاپ قابل‌اعتماد انتخاب کنید. در کنار آن، آمپ مخصوص بیس و چند وسیله ساده برای تمرین تهیه کنید. قیمت بالاتر همیشه به معنای انتخاب بهتر نیست؛ ساز مناسب سازی است که بتوانید با آن راحت تمرین کنید و صدای مورد علاقه‌تان را بسازید.
